Krótko: nie
We wszystkich trzech krajach, w których prowadzimy programy, samo prawo wskazuje przyszłych rodziców jako rodziców dziecka i nie daje matce zastępczej żadnych praw rodzicielskich. Nie jest wpisywana jako matka do aktu urodzenia i nie może później rościć sobie praw do dziecka. To główny powód, dla którego pracujemy wyłącznie w krajach z wyraźną ustawą o surogacji.
Skąd to pytanie – i dlaczego odpowiedź zależy od kraju
Obawa zwykle bierze się z historii z innych krajów: tam, gdzie surogacja nie jest uregulowana, gdzie kobieta, która rodzi, jest automatycznie matką w świetle prawa, albo gdzie matka zastępcza jest też matką genetyczną. W takich systemach matka zastępcza może prawnie zdecydować o zatrzymaniu dziecka, a przyszli rodzice są zależni od sądu lub adopcji.
Ukraina, Gruzja i Armenia dopuszczają wyłącznie surogację gestacyjną: zarodek powstaje z komórek rozrodczych przyszłych rodziców lub dawców, a matka zastępcza nie jest genetycznie spokrewniona z dzieckiem. Każdy z tych krajów reguluje rodzicielstwo ustawą.
Ukraina: rodzice z mocy prawa od urodzenia
Zgodnie z art. 123 Kodeksu rodzinnego Ukrainy, jeśli zarodek poczęty przez małżonków zostaje przeniesiony do organizmu innej kobiety, rodzicami dziecka są małżonkowie. Art. 139 dodaje, że w takich przypadkach macierzyństwa nie można zakwestionować. Co najmniej jedno z przyszłych rodziców musi być genetycznie spokrewnione z dzieckiem.
W praktyce przyszli rodzice są od początku wpisani do ukraińskiego aktu urodzenia. Dokumenty do rejestracji przygotowuje się przed porodem – bez adopcji i bez rozprawy sądowej.
Gruzja: matka zastępcza nie ma prawa do uznania za rodzica
Art. 143 gruzińskiej ustawy o ochronie zdrowia stanowi, że po urodzeniu dziecka para jest uznawana za jego rodziców, ze wszystkimi wynikającymi z tego prawami i obowiązkami, a dawczyni lub matka zastępcza nie ma prawa do uznania jej za rodzica. Przyszłych rodziców wpisuje urząd stanu cywilnego, zwykle w ciągu jednego–dwóch tygodni od porodu; nazwisko matki zastępczej nie pojawia się w akcie urodzenia.
Armenia: brak praw do dziecka i brak prawa do odmowy przekazania
Armeńska ustawa o zdrowiu reprodukcyjnym i prawach reprodukcyjnych człowieka (2002, zmieniona w 2016 i 2024 roku) przewiduje, że matka zastępcza nie ma praw do dziecka ani nie ponosi za nie odpowiedzialności i nie może odmówić przekazania dziecka przyszłym rodzicom. Dziecko jest przekazywane po tym, jak test DNA potwierdzi pokrewieństwo genetyczne z co najmniej jednym z przyszłych rodziców; wymagana jest notarialna umowa o surogację.
Gdzie leżą prawdziwe ryzyka
W tych trzech krajach ryzykiem nie jest to, że matka zastępcza zatrzyma dziecko. Ryzyka, które naprawdę mają znaczenie, są inne:
- Programy w krajach bez wyraźnej ustawy albo surogacja tradycyjna, w której matka zastępcza jest matką genetyczną.
- Niepełna lub niejasna umowa – co się dzieje przy powikłaniach, długim pobycie w szpitalu albo zmianie prawa.
- Uznanie w Waszym kraju – obywatelstwo, transkrypcja aktu urodzenia i w niektórych krajach krok sądowy po powrocie.
- Dobrostan matki zastępczej – dobrze dobrana, poinformowana, wspierana i terminowo wynagradzana kobieta to najlepsza ochrona dla wszystkich, także dla Waszego dziecka.
Co chroni obie strony w naszych programach
Każda matka zastępcza, z którą współpracujemy, ma już co najmniej jedno własne zdrowe dziecko i przechodzi badania lekarskie, ocenę psychologiczną, sprawdzenie niekaralności i ocenę sytuacji społecznej. Umowa o surogację jest poświadczana notarialnie przed transferem zarodka, wynagrodzenie jest wypłacane według harmonogramu z umowy, a przez całą ciążę wspiera ją kuratorka naszego programu matek zastępczych, Svitlana Burkovska, która sama była kiedyś matką zastępczą.
Co zachowuje matka zastępcza
Brak praw rodzicielskich nie oznacza braku praw. Decyzje dotyczące jej własnego zdrowia w czasie ciąży należą do niej, jej dane osobowe są poufne, a ona ma prawo do wynagrodzenia i wsparcia określonych w umowie. Szacunek dla tego jest częścią rzetelnego programu – i jednym z powodów, dla których te programy działają.
Najczęstsze pytania
Czy matka zastępcza może zmienić zdanie po porodzie?
Nie w kwestii rodzicielstwa. Na Ukrainie, w Gruzji i Armenii prawo wskazuje przyszłych rodziców jako rodziców i nie daje matce zastępczej praw rodzicielskich. W Armenii ustawa stanowi też, że nie może ona odmówić przekazania dziecka.
Czy matka zastępcza jest wpisana do aktu urodzenia?
Nie. We wszystkich trzech krajach akt urodzenia wystawia się na przyszłych rodziców: na Ukrainie i w Armenii od początku, w Gruzji przez urząd stanu cywilnego w ciągu jednego–dwóch tygodni.
Czy matka zastępcza jest genetycznie spokrewniona z dzieckiem?
Nie. Na Ukrainie, w Gruzji i Armenii dozwolona jest tylko surogacja gestacyjna. Zarodek powstaje z komórek rozrodczych przyszłych rodziców lub dawców, a co najmniej jedno z przyszłych rodziców musi być genetycznie spokrewnione z dzieckiem.
Co, jeśli dziecko urodzi się z problemem zdrowotnym?
Przyszli rodzice są prawnymi rodzicami dziecka od urodzenia, ze wszystkimi prawami i obowiązkami, niezależnie od stanu zdrowia dziecka. To jeden z powodów, dla których dobry program z góry planuje opiekę neonatologiczną i dłuższy pobyt.
Czy matka zastępcza utrzymuje kontakt z rodziną?
Nie ma ustawowego prawa do kontaktu. Niektóre rodziny za obopólną zgodą utrzymują kontakt z matką zastępczą, inne wolą tego nie robić. Omawiamy to z obiema stronami przed rozpoczęciem programu.
Macie pytania o swoją sytuację? Umówcie się na bezpłatną rozmowę z Andrew. Wyjaśnimy, jak ustala się rodzicielstwo w kraju, który do Was pasuje, i co trzeba będzie załatwić po powrocie.
Umów bezpłatną konsultacjęZobacz ceny pakietów →Czytaj także
- Tańsza surogacja za granicą: 10 rzeczy do sprawdzenia
- Koszt surogacji za granicą 2026
- Gruzja czy Armenia?
Źródła: Kodeks rodzinny Ukrainy, art. 123 i 139 (zakon.rada.gov.ua/laws/show/2947-14); ustawa Gruzji o ochronie zdrowia, art. 143 (matsne.gov.ge/en/document/view/29980); ustawa Republiki Armenii o zdrowiu reprodukcyjnym i prawach reprodukcyjnych człowieka (arlis.am, docid=195987). Artykuł ma charakter ogólnej informacji i nie stanowi porady prawnej.
